De geschiedenis van de radio in België: de lokale radio tijdens de jaren 90 - de oprichting van het VCM
Ketenvorming up
Eric Van RompuyIn 1990 werd er een verbod op een ketenvorming opgelegd en werd radioreclame toegelaten op de BRT. Hierdoor verdwenen er een hele hoop vrije radio's. Ook de benaming niet-openbare radio werd veranderd in de benaming lokale radio. Dit gold
ook voor de Raad van Niet-Openbare Radio's die voortaan Raad van Lokale Radio's werd genoemd. Net zoals eerder werden er een hele hoop eisen opgelegd aan deze lokale radio's. In het decreet Chevalier-Van Rompuy stond beschreven dat lokale
radio's moesten beschikken over een eigen herkenningsmelodie, een grafisch logo, een roepnaam, onafhankelijk zijn ten opzichte van politieke partijen, enz... Bovendien werd enkel streekgebonden reclame en sponsoring toegelaten en moest de radio geëxploiteerd worden door een vzw die zich enkel bezig hield met lokale radio. De vzw mocht geen andere lokale radio's exploiteren. De voornaamste taak van de lokale radio bestond uit gerichtheid op de lokale gemeenschap aangevuld met een
verscheidenheid van informatie, animatie, vorming en ontspanning. De nieuwsuitzendingen van de lokale radio moest rekening houden met de journalistieke deontologie en voor 50 procent uit nieuws uit de eigen regio bestaan. De nadruk lag binnen het decreet Chevalier - Van Rompuy dus vooral op het lokale karakter van deze radio's en het tegengaan van ketenvorming.

De oproep voor de nieuwe erkenningsronde verscheen begin 1988. Kandidaten kregen exact twee weken de tijd om hun dossier in te dienen. De erkenningen werden uitgereikt begin 1990. Deze keer nam de overheid twee jaar de tijd om de dossiers te beoordelen. Eerst bracht de Raad voor Niet-Openbare Radio's een pre-advies uit, daarna een advies en daarna ging een ministeriële interkabinettenwerkgroep zich erover buigen. Uiteraard verloren er toen bestaande radio's hun erkenning en werden er nieuwe erkend. Voorbeeld in Leuven verloor Radio Aktief (toen Nostalgie Leuven) zijn erkenning en werd Radio Happy - LeuvenRadio Happy erkend. Het frequentieplan vermeldde enkel frequenties tussen 104,90 en 107,90 MHz. Men kon een voorkeurfrequentie aangeven uit dat plan. Omdat er meer aanvragen waren dan beschikbare frequenties had men bij het uitreiken van de erkenningen ook frequenties uit de de tussenband 100,10 - 104,80 MHz toegekend. Zeer kort daarna kwam er een nieuwe mini-erkenningsronde omdat intussen het beruchte decreet-Van Rompuy van kracht geworden was waarbij elke radio een unieke roepnaam moest hebben. Die mini-erkenningsronde concentreerde zich vooral op die unieke roepnaam. Wel verloren toen enkele stations, die niet uitzonden, hun erkenning.

De situatie in Wallonië versus Vlaanderen up
De wetgeving in Vlaanderen en Wallonië is verschillend. In Vlaanderen was het zendbereik beperkt voor alle lokale radio's tot een achttal kilometer in mono. In Wallonië werden commerciële netwerken toegelaten. De netwerken mochten uitzenden met een groot vermogen die praktisch een ganse provincie bestreek.
Het gevolg is dat vele Vlaamse radiozenders aan de taalgrens werden gestoord door de Franstalige omroepen. Zo had BEL RTL toen in Brussel op 104,00 MHz een vermogen van 5000 Watt. Met dit vermogen werd onder andere Radio Centraal te Antwerpen, toen uitzendend op 103,90 MHz.

Terwijl Wallonië een handvol netwerkradio's uitzonden zoals Radio Contact, Radio BEL RTL, Radio Nostalgie, Radio NRJ en Fun Radio, waren in Vlaanderen netwerkradio's verboden. De Vlaamse Radio Contact moest toen een stap achteruit zetten. Door allerlei truukjes toe te passen zoals de jingle Radio Contact te beschouwen als reclame kon Radio Contact zich toch ontplooien tot een netwerk. In 1997 is het netwerk Topradio ontstaan met als uitvalbasis Radio SIS-Gent (102,80 MHz).

1998 up
Op 7 juli 1998 was er een nieuw decreet voor de lokale radio's. Lokale radio's gingen voortaan door het leven als particuliere radio's. Zendvergunningen werden vanaf dan ook niet meer verleend door de Raad voor Lokale Radio's maar door het Vlaams Commissariaat voor de Media (VCM). De reeds bestaande erkenningen voor lokale radio's werden door dit Commissariaat
onmiddellijk verlengd tot 31 december 2001. Met dit decreet werden er ook twee types particuliere radio's toegestaan. De lokale radio of gemeentelijke radio en de agglomeratieradio. De agglomeratieradio zond uit in de stedelijke agglomeratie Antwerpen, Gent en Brussel.

De taak van de particuliere radio's bestond nog steeds uit het brengen van verscheidenheid aan informatie, cultuur en ontspanning. De verplichting om een vzw op te richten werd met dit decreet echter afgeschaft en ook het verbod op ketenvorming verdween.
De nadruk op het lokale was opvallend verminderd. Er moest vanaf dan nog slechts vier en half uur per dag specifieke lokale invulling worden verzorgd door de lokale radio's en negen uur door de agglomeratieradio's. Een nieuwigheid was dat men vanaf toen ook radio via de kabel mocht verspreiden. Deze radio's hadden geen specifieke verplichtingen op inhoudelijk gebied. Zij moesten zich enkel aan de journalistieke deontologie houden wat betreft hun informatieprogramma's.

Het decreet van 1997 zorgde dus voor een versoepeling op radiogebied. Voor televisiezender VTM betekende dit decreet echter een nieuwe opdoffer omdat er geen voorziening was voor een landelijke private radio. VTM vocht het blijvende verbod dan ook aan bij de Raad van State. De zender besloot echter niet bij de pakken te blijven zitten en wilde met radio beginnen. Al was het dan met lokale radio.

Hun oog viel op Topradio omdat de programmatie werd verspreid op 20 lokale radio's. Omdat Topradio slechts een beperkte spreiding
had, werden de radio-uitzendingen overdag en 's nachts uitgezonden op Kanaal 2. Met de komst van Topradio ging ook VTM op zoek naar een nieuwe bedrijfsnaam, zodat er geen verwarring zou bestaan tussen VTM als zender en VTM als bedrijf. De nieuwe
bedrijfsnaam werd Vlaamse Media Maatschappij (VMM).

Radio Contact begon met een tweede netwerk dat de naam Family Radio droeg en VMM startte met Radio Mango. Beide netwerken richtten zich meer tot een volwassen publiek. Lokale radio's, die het niet zo goed meer zagen zitten, werden overgenomen en/of deals werden gesloten om de respectievelijke programma's van het moederstation uit te zenden.

Eric Van RompuyIn 1999 was Eric Van Rompuy van plan om het aantal lokale omroepen drastisch te verlagen. Voor een honderdtal radio's zou de vergunning niet worden verlengd. Wel zouden in de regio's Gent, Brussel en Antwerpen twee omroepen over de volledige agglomeratie mogen uitzenden. Het nieuwe Vlaamse Commissariaat voor de Media zou oordelen welk station uiteindelijk in aanmerking zou komen voor het statuut, waarbij als criteria de financiële toestand, het aantal personeelsleden en de reclame-inkomsten zou gelden. Van Rompuy was van plan per gemeente een radio toe te laten per schijf van 20.000 inwoners. Een plan dat vlug onder tafel werd geveegd omdat de lokale radio dan enkel zou geconcentreerd zitten in de steden.

Op 5 november 1998 werden elf Franstalige lokale radio's uit de ether genomen door het BIPT. Reden was dat enkele Vlaamse radio's een klacht hadden ingediend tegen de Franstalige zenders die te sterk uitzonden. Beide Mediaministers slaagden niet tot een akkoord en de Raad Van State besliste in het voordeel van de Vlamingen. Dit was het begin van een kleine etheroorlog waarbij aan beide zijden van de taalgrens stoere taal werd gesproken door alle betrokken partijen en instanties. Het eigenaardige van het verhaal was dat 11 vergunningen van radio's werden ingetrokken die eigenlijk praktisch geen probleem veroorzaakten. Zo verloor Radio Campus (107,20 MHz) in Elsene haar vergunning van 70 Watt. Radio Campus stoorde toen lichtjes een Ternatse zender.
De grote, politiekgesteunde stoorders bleven gespaard. De liberale Franstalige zender Radio Contact -102,20 MHz toen uitzendend met 5000 Watt duwde nog steeds de Antwerpse omroep Radio Zuiderlicht weg die uitzond op dezelfde frequentie. Zo was in Wilrijk Radio Contact beter te ontvangen dan Radio Zuiderlicht.
Radio Campus begon toen terug uit te zenden op de frequentie 104,30 MHz in stereo deze keer, de ongebruikte frequentie die voor het laatst werd gebruikt door Fréquence Elle. Radio Campus had toen wel het Waals Gewest ingelicht, maar deze laatste nam toen geen maatregelen. Het duurde niet lang of alle geschorste Franstalige zenders waren terug aan het uitzenden op hun originele frequentie.

In 1999 begonnen er steeds meer kabelradio's te ontstaan zoals Radio Flandria, Radio Magdalena en 4FM. Hoewel deze kabelradio's meestal concurrenten waren, gebeurde het soms dat ze de handen in elkaar sloegen om bijvoorbeeld samen reclame te maken voor het medium kabelradio. Radio Flandria en Radio 538 dienden ook samen een klacht in bij het Arbitragehof tegen het VRT monopolie en streefden samen naar het verkrijgen van een landelijke licentie. Het bleef echter niet bij deze beperkte vormen van samenwerking. De vijf operationele kabelradio's richtten ook samen een belangenvereniging op: De VCR (Vereniging voor Commerciële Radio's). Het VCR kwam er om gezamenlijke campagnes voor luisteraars te creëren en om samen onderzoek te voeren naar luisterbereik, distributiekosten en muziekrechten.

VCM: oprichting en taken up

Het VCM staat voor Vlaams Commissariaat voor de Media. Het VCM werd opgericht bij decreet van 17 december 1997 betreffende het Vlaams Commissariaat voor de Media en de Vlaamse Mediaraad (B.S. 13 januari 1998). Het Commissariaat had rechtspersoonlijkheid en had de volgende taken:

  1. Het toezicht op de naleving van en de sanctionering van de inbreuken op de bepalingen van de decreten betreffende de radio-omroep en de televisie, gecoördineerd op 25 januari 1995;
  2. Het verlenen, het schorsen en het intrekken van de omroeperkenningen;
  3. Het afleveren, wijzigen, schorsen en intrekken van de zend- en transportvergunningen van de erkende omroepen;
  4. Het afleveren, schorsen en intrekken van de vergunning om een kabelnet aan te leggen en te exploiteren;
  5. Het geven en intrekken van de toestemming aan de kabelmaatschappijen om omroepprogramma's door te geven;
  6. Het toezicht op de naleving en de sanctionering van de inbreuken op de bepalingen van het decreet van 17 maart 1998 houdende regelgeving van het recht op vrije nieuwsgaring en de uitzending van korte berichtgeving door de omroepen.

Het commissariaat was samengesteld uit een voorzitter, twee commissarissen en drie plaatsvervangende commissarissen die door de Vlaamse regering werden benoemd. Dit waren Henri Coremans (voorzitter), Dirk Albrecht (commissaris) en Johan Boon (commissaris). Deze 3 werden bijgestaan door Roland Masyn als zijnde griffier van dienst.

Onregelmatigheden bij het VCM up
Er werd een onderzoek ingesteld want er werden onregelmatigheden vastgesteld tijdens de toekenning van de erkenningen aan de landelijke commerciële zenders. Volgens toenmalig mediaspecialist Carl Decaluwé ging het om één van de commisarissen van het VCM die de erkenning zou hebben gemanipuleerd. Frank Verstraeten verklaarde in de televisieuitzending Terzaeke begin juni 2002 dat hij een week voor de licenties werden toegekend al wist dat 4FM en Q-Music de twee landelijke ormroepen zouden zijn. Verstraeten ging zelfs verder en stelde dat hij op de hoogte was door een telefoongesprek dat hij toevallig hoorde tussen toenmalig minister-president Dewael en de heer Van Thillo van de Vlaamse Mediamaatschappij en De Persgroep, aan wie de licentie voor Q-Music is toegekend. Volgens zijn verklaringen is hij hierna onmiddellijk overgegaan tot het aankopen van een aanzienlijk pakket aandelen van Think Media, het dochterbedrijf van 4FM, die na het toekennen van de licentie sterk in waarde zijn gestegen.

Er was ook het Korfoeverhaal waarin een reeks zogenoemde toevalligheden aan bod kwamen. De vakantie van Dirk Van Mechelen werd georganiseerd door het reisbureau Ulysses Tours van Freddy Van Dyck. Er was een 'toevallige' ontmoeting op Korfoe met Freddy Van Dyck, de lobbyist voor 4FM, eveneens aandeelhouder van Think-Media. De eigenaar van een hotelinfrastructuur op het eiland Korfoe had eveneens aandelen van Think-Media gekocht, ook met voorkennis. Het ging om Francis Verachtert, zakenman en aandeelhouder van het waterpretpark Aqualand, toevallig ook op Korfoe gelegen. De heer Verachtert had voor 220.000 Euro aandelen van Think-Media gekocht kort voor de toekenning van de licentie.

De Standaard - 25 januari 2002

Hoorzitting betreffende de erkenning van particuliere radio-omroepen met het VCM

bron: http://www.vlaamsparlement.be/Proteus5/showVIVerslag.action?id=323787