Een mooie definitie, geef toe!
De eerste stereo-opnames waren vrij eenvoudig. Herinner u de eerste opname van voorbeeld Strawberry fields forever van The Beatles. De instrumenten werden links geplaatst terwijl het vocale gedeelte rechts te horen waren. Zo was het vroeger. Heden wordt stereo ruimtelijk gecreërd. Dit kan door het signaal op bepaalde manieren (voorbeeld vertraging) te verwerken. De luisteraar beleeft alzo een derde dimensie.

Het mooie is dat je een bestaande monozender kan uitbreiden tot een stereozender. Je moet namelijk voor de audioingang een stereocoder plaatsen. Een stereocoder zal van het binnenkomend stereosignaal verwerken tot een gecodeerd signaal met behulp van een piloottoon van 19 kHz. Dit signaal dat aan de monoingang van de zender wordt aangesloten zal worden gedecodeerd door een stereo radio-ontvanger door middel van een stereodecoder.
Stereocoders bestaan in verschillende kwaliteiten. Gesofisticeerde coders kosten snel enkele briefjes van honderd euro. Gelukkig zijn er een paar éénvoudige schema's die reeds bevredigende resultaten opleveren.
Een populaire stereocoder werd ontworpen op basis van het BA1404 - IC. Samen met een 38 kHz-kristal, enkele weerstanden en condensatoren heb je een coder die nog geen 20 € (800 BEF) kost. Het probleem is dat de BA1404 en het 38 kHz-kristal niet te vinden zijn in België. Beide componenten zijn bij ons beschikbaar voor 15 €. (update: de voorraad is er bijna door) ndien er interesse is.

Het is mogelijk om een capaciteit van 47pF en een variabele trimmer in parallel in plaats van het kristal te monteren (zie venster). De kanaalscheiding is dan minder goed. Met het 38 kHz-kristal is de kanaalscheiding redelijk maar je mag niet een te hoog audiosignaal aanleggen. Er is eveneens een lichte vervorming waar te nemen van het ene kanaal op het andere.

Enkele componenten en de stereocoder is klaar voor consumptie.

Een tweede schema dat naar ons werd opgestuurd waar de BA1404 compleet wordt gebruikt.

Een beter schema is op basis van 3 IC's. Het gebruikte kristal is er eentje van 2,432 MHz en is zeer gemakkelijk te verkrijgen. Ook de op-amp NE5532, de digitale schakelaar 4066 en de digitale deler 4060 zijn standaard in een elektronika-onderdelenzaak. Er komt wat meer werk aan te pas bij de bouw. Als je het ontwerp realiseert op gaatjesbord, dan heb je heel wat bedrading nodig.
Het resultaat is zeer bevredigend. Er is heel wat minder ruis waarneembaar en de kanaalscheiding is redelijk. Ik gebruikte een 2,465 MHz kristal en ik heb de 10k-weerstanden aan de negatieve ingang van de 5532 vervangen door 2k2 om een iets hoger ingangsignaal in de schakeling te kunnen sturen.

Download het schema in een grotere resolutie.

Begin juni is Topradio SIS Gent (102.8 MHz) begonnen met testuitzendingen in stereo. Men kon merken dat het "stereoverklikkerlichtje" opeens begon te branden voor een paar uur tijdens enkele regionale ontkoppelingen. Blijkbaar is in stereo uitzenden op de dag van vandaag geen probleem meer. Nochtans werden eerdere pogingen van ondermeer de Nederlandstalige Radio Contact in Brussel (103.1 Mhz) in 1991 Radio Metropolis te Antwerpen in 1992 bestraft.

Halverwege de jaren 90 begonnen de lokale radio's uit te zenden met RDS. SIS Gent, die naar ik meen de allereerste was, ging een stukje verder en maakte van een RDS-ontvanger een lichtkrant met reclameboodschappen. Ondertussen zenden de meeste radio's ook reeds RDS uit en daar doet niemand moeilijk over.
In het laatste decreet van Schuermans/Decaluwe/Doomst/Van Velthoven vindt men geen verbodsbepalingen meer betreffende stereouitzendingen. Voor een wijziging dient men wel een aanvraag in te dienen bij het Vlaams Commissariaat voor De Media (VCM). Omdat er op de dag van vandaag geen frequentieplan is, kan er eigenlijk aan het zendgedeelte niets worden gewijzigd. Het blijkt dus dat het VCM bepaalde zaken soepeler gaat interpreteren, zoals ook de stereo.

Men beweert dat stereouitzendingen met een zendervermogen van 30 tot 100 Watt geen zin hebben. Bepaalde bronnen beweren zelf dat je vermogen verliest. Dit is uiteraard niet waar omdat een stereocoder geen invloed geeft op het geproduceerde vermogen.
Wat wel vervelend kan zijn is dat een zwak stereosignaal meer ruist. Men heeft dus de indruk dat het zendgebied met 50% verkleint. In gebieden met zwakke ontvangst kan men wel de "mono"-knop van een tuner indrukken. Resultaat is dat de ruis praktisch helemaal verdwijnt en men het radioprogramma storingsvrij verder kan beluisteren in mono. Praktisch alle autoradio's hebben bovendien een ingebouwde filter die het stereosignaal onderdrukken tot een monosignaal. Naarmate het stereosignaal zwakker wordt, neemt het stereobeeld af. Bij zeer slechte ontvangst luister je eigenlijk naar een monosignaal alhoewel de steroindicatie blijft branden.

Als je in stereo uitzendt, is je signaal wel gevoeliger voor storing, zowel storing veroorzaakt door reflectie (multipath-storing) als storing veroorzaakt door andere stations. In mono wordt is er detectie tussen 30Hz en 15 kHz. Bij stereo wordt er gededecteerd tussen 30Hz en 100kHz. Omdat bij stereo een grotere LF-bandbreedte is, is er meer kans op storing.

Stereouitzendingen met een laag zendvermogen kunnen wel interessant zijn als de doelgroep zich kort bij de zendopstelling bevindt en als er praktisch geen kans is op reflectie. Radio Scorpio zendt sinds februari 2001 uit met een stereosignaal. De zendinstallatie bevindt zich in het hartje van Leuven. In de volledige agglomeratie van de studentenstad kan men zonder ruis luisteren in stereo.

Toch is er nog iets waar rekening mee moet worden gehouden. De lokale radio mag maar met een frequentiezwaai van 75 kHz uitzenden. Met een stereocoder is het mogelijk dat deze limiet wordt overschreden omdat de 15kHz filter in de zender moet worden uitgeschakeld. Een optimale afregeling met een externe limiter is dus gewenst .

>> opstelling