| De geschiedenis van de radio in België - deel 4: van piraat naar manifestradio. |
|
De NIR had na de oorlog een monopoliepositie in ons land. Toch bestonden er allerlei initiatieven om zijn stem hoorbaar te maken. Kon het niet vanop het vaste land, dan probeerde men het vanop zee....en met succes. Maar de zee vertoonde regelmatig haar gevaarlijke kanten en men probeerde daarna terug vanop het vaste land. Langzamerhand werd de lokale en de commerciële omroep geboren.
|
| Piraatradio vanop het vaste land |
|
De uitzendingen
waren enkel 's avonds en in het weekend hoorbaar.
Soms werden ook menslievende acties ondernomen. Zo was er een Sinterklaasactie waar speelgoed werd verzameld voor de zieke kinderen van het UZ Gent (toen nog AZ Gent). In dat ziekenhuis werden de Atlantis-radio's zeer goed beluisterd. Er was toen nog helemaal geen sprake van ziekenhuisradio's. In 1965 werden de zenders in beslag genomen door de toenmalige RTT. In 1966 werden de initiatiefnemers correctioneel veroordeeld voor illegale uitzendingen. Met dank aan Freddy de Guchteneire, Radio Atlantis 3, 5AR6, Lassy.
|
| Commerciële radio vanop de Noordzee |
|
Het hoogst
onrechtvaardig radiobeleid van de autoriteiten was de directe aanleiding
geweest tot het ontstaan van de zogenaamde piratenschepen (off shore
radio) die vanop de
Noordzee druk beluisterde muziekprogramma's de lucht instuurden.
Er zijn gespecialiseerde
internetsites die off shore radio uitvoerig beschreven. |
| Piraatradio vanop... de trein |
|
Niet enkel vanop het vaste land of vanop de zee werd piraatradio gemaakt. Ook al sinds de vroege jaren 60 toen de transistor nog niet zo oud was, werden laagvermogen middengolfzendertjes in elkaar gestoken. Zo werden de eerste van die ontwerpjes gebruikt in de trein naar Lourdes. Dit waren treinen die uitsluitend waren bemand met bedevaarders. Alzo werden de reizigers via de middengolf voorzien van informatie en muziek.
|
| De strijd van de Cibisten |
In
dezelfde periode voerden ook de gebruikers van de CB hun strijd tot legalisering.
Via kleine zender-ontvangers met een beperkt vermogen van 0,5 Watt maakten
heel wat Belgen gebruik van de 27 MHz-band. Ondanks de hevige repressie van
het gerecht en de overheid bleef het aantal cibisten voortdurend toenemen.
Bij de verkiezingen van 1978 vormden sympathisanten van de burgerband zelfs
een eigen politieke formatie. Men raamde het aantal bezitters in 1979 op
ongeveer 350.000. Onder zware druk van de publieke opinie werd door het
Koninklijk Besluit van 15 oktober 1979 betreffende de private radioverbindingen
ter uitvoering van de wet van 30 juli 1979 betreffende de radioberichtgeving
het gebruik van de "citizenband"-toestellen geregulariseerd. Aan deze vergunning
werden voorwaarden verbonden omtrent de normen voor de zenders en hun vermogen
(0,5 W). De kandidaten dienden twee bijdragen te storten: 500 BEF voor dossierkosten
en een jaarlijkse taks van 720 BEF. Er mag enkel worden uitgezonden via
22 kanalen op de 27MHz-band.Er werden snel 180.000 vergunningen uitgereikt. Het zijn de vrachtwagenchauffeurs in het algemeen die op de autosnelwegen het meest gebruik maken van de CB als tijdverdrijf. |
| Radio als medium om te manifesteren in Wallonië |
|
Wie dacht dat hiermee een einde kwam aan het spontaan in gebruik nemen van de ether door de bevolking had het verkeerd. Einde jaren zeventig staken in gans België illegale radio's de kop op. Deze keer werd er uitgezonden op de FM-band. Allerlei actiegroepen, milieubewegingen, studentenorganisaties en belangengroeperingen zagen de radio als een efficiënt middel om hun ideeën te verspreiden. Men zond uit in volle clandestiniteit omdat de overheid jacht maakte op deze particuliere initiatieven. Niettemin de toenmalige RTT-diensten druk in de weer waren deze zenders te peilen, werden er weinig in beslag genomen dankzij de onregelmatige uitzendtijden en de roterende uitzendlocaties. Zo was eind maart 1978 Radio Eau Noire uit Couvin de eerste omroep die werd gebruikt als strijdmiddel. Er werd gemanifesteerd tegen de aanleg van een stuwdam op de Eau Noire. Inwoners van Couvin en Brusselse ecologisten namen het initiatief om hun misnoegen te uitten via de radio. Er werd toen iedere vrijdagavond een kwartier lang uitgezonden. Dit initiatief had ongelooflijk veel succes. Rond de zender stonden de inwoners zelfs uit te kijken naar een mogelijke peilwagen van de RTT. In mei 1978 was Radio Noire uit Huy in de lucht. Tijdens de uitzendingen werd gepraat over softdrugs en de nucleaire problematiek. In Wasmes Lez Malmedy was Radio Verte hoorbaar. Hier waren ecologische militanten die hun boodschappen verkondigden over de ether. Metaalarbeiders van vakbond CSC richtten kort daarna even Radio Sidérurgie te Charleroi op. Dit naar aanleiding van een manifestatie op 7 juni 1978. Radio Tam Tam (RTT) was hoorbaar over een gedeelte van de Brusselse agglomeratie. Ook hier werd strijd gevoerd door leden van een anti-nucleaire beweging. Op 1 juli 1978 was Radio Verte terug hoorbaar. Deze keer werd gemanifesteerd tegen de aanleg van een stuwdam. Eind september '78 streden Radio Irradiée en Radio Activité uit Andenne voor een nucleair referendum. Van al deze
uitzendingen is de RTT er enkel in geslaagd om de uitzendingen te
onderbreken. Ze zijn er niet in geslaagd om een zender aan te slaan. |
| Radio in de Voerstreek |
|
Huub Broers, de toenmalige oppositieleider van de politieke partij Voerbelangen, bleef niet stil zitten en richtte Radio Voeren-Uilenspiegel op. Dit werd de eerste Vlaamstalige protestradio. Tijl Uilenspiegel was een vrijbuiter en in die stijl werd radio gemaakt.
Hugo Sneyers vond een opname terug waar onder andere Huub Broers te woord is op Radio Voeren-Uilenspiegel. De uitzending werd steeds afgesloten met een Limburgs volkslied.
deel 1 - De Voer is een Paradijs op aarde
(*) In 1985 was de laatste uitzending van Radio Voeren te horen. RFW bleef het langst uitzendingen verzorgen. Na bijna 10 jaar was in oktober 1988 de laatste keer RFW hoorbaar.
(*) [01'36"] ..welkom in de Voerstreek met zijn panorama's, met zijn
kastelen, met zijn vark... vakwerkhuizen,... |
| Radio om en rond de universiteit |
|
In 1978
werd ook gestart met radio-uitzendingen in Wortel bij Hoogstraten.
Vanuit de Oude Melkerij werd met 20 Watt op 12 maart 1978 omstreeks 23:30
uitgezonden op 101,00 MHz. Lees hier meer over de uitzendingen van Radio
Kiosk. |
| Inbeslagnames en creativiteit |
|
De inbeslagnames gebeurden toen nog zonder steun van de politie of rijkswacht. Daar kwam snel verandering in want wie gaf nu graag zijn materiaal af. De ordediensten waren uiteraard niet welkom. Soms werden zij verwelkomd met een emmer water, al dan niet opgewarmd. Een salvo hagel, komende van een jachtgeweer, was ook niet abnormaal. Bepaalde
omroepen waren creatief en waren goed voorbereid bij een inbeslagname.
Er zijn gevallen gekend waar iemand op de uitkijk stond. Indien de
ordediensten werden opgemerkt, werd het materiaal vlug ingepakt en
weggevoerd of verstopt.
Anderen slaagden er in dat het verlies minimaal was.
Zo namen de ordediensten bij
Radio Maeva een andere zender mee. Een aangesloten metalen doos,
die er uit zag als een zender, was volgegoten met beton. Hilariteit
troef onder de medewerkers toen deze nepzender met man en macht in de
bestelwagen werd geladen. |
| De populariteit |
|
Het fenomeen vrije radio was niet meer te stuiten desondanks de
talrijke opdoekingen. De meeste initiatiefnemers zijn ontstaan uit
onvrede van de muziek die toen bij de openbare omroep werd gedraaid. Op
dat moment was BRT2 (Nu Radio 2) de enige populaire zender in Vlaanderen. Echter
buiten Vrijaf op woensdagnamiddag en de Top 30 op
zaterdagmiddag was geen
populaire muziek te horen. Plaatjes van Vlaamse
artiesten werden helemaal niet gedraaid. De vrije radio's vulden dit gat helemaal op. Vlaamse schlagers, alternatieve rock, LP-tracks, geïmporteerde remixen, exclusiviteiten,... het was allemaal hoorbaar op het stukje FM tussen 100 en 108 MHz. Dit werd algemeen geapprecieerd door de luisteraar. Er ontstond zelf een goede wisselwerking tussen artiesten en de omroepjes. De radiostations organiseerden regelmatig bals om geld in het laadje te brengen. Artiesten traden maar al te graag gratis op om hun platenverkoop te stimuleren. Het aantal vrije radio's was begin jaren 80 niet meer te tellen. Praktisch in elk dorp was er een initiatief. Indien een groep medewerkers niet meer tevreden was met de uitbater, trokken ze weg en richtten zelf hun radio op. Op vele plaatsen was het stukje tussen de 100 en 108 MHz snel bezet. Radio's begonnen elkaar te storen door zwaardere zenders te installeren. Hier en daar probeerde men zelf de zendinstallatie van de concurrent te saboteren. Vrije radio's begonnen zich ook
te richten tot een bepaald luisterpubliek. Er waren de omroepen die
praktisch rechtstreeks in contact stond met de luisteraars. Een
dergelijke radio bestond hoofdzakelijk uit vrijwilligers die programma's
maakten als hobby. Hun objectief was om de socio-culturele activiteiten
van hun regio om te roepen en/of bepaalde muziekgenres te promoten. Op dergelijke
radio's kon bijvoorbeeld de luisteraar zelfs rechtstreeks per telefoon groetjes overbrengen
aan familie en vrienden. Er waren ook omroepen die zelfs de micro rechtstreeks
naar de luisteraar richtten. Dit had veel succes omdat er de behoefte bestond
op inspraak en recht op antwoord. Er werden overkoepelende organisaties opgericht. Zo was er bijvoorbeeld de Vereniging ter Bevrijding van de Ether en ter Bevordering van de Plaatselijke Communicatie (VEBE). Zij beschouwden zich niet als concurrenten van de nationale radio. Zij streefden ernaar dat er voor de kleinere, lokale radio's eerder een complementaire taak is weggelegd. De Vereniging van Belgische Onafhankelijke Radio's (VEBORA) daarentegen beroepte zich op de principes van de vrije markteconomie waarbij de consument de keuze moest krijgen tussen verschillende radio's die onderling in een concurrentiepositie stonden.
|