Die onmisbare luistercijfers
Het Centrum voor Informatie over de Media
Luistercijfers zijn zeer belangrijk voor commerciële radio-omroepen omdat het een presenteerblaadje is om adverteerders te lokken. De omroepen zullen dus continu aan hun format werken om ervoor te zorgen dat het aantal luisteraars toch maar niet afneemt.
Het Centrum voor Informatie over de Media (CIM) is een VZW die op regelmatige basis willekeurige mensen contacteert om onder andere te peilen naar hun luistergedrag.
De luistercijfers zijn altijd ter discussie geweest. Omdat er slechts enkele tienduizenden mensen worden ondervraagd, komt het regelmatig voor dat bepaalde lokale omroepen nul luisteraars hebben!
De som op de rekening - een dossier over de berekende luisteraars
Door Hugo Coomans.
Enkele dagen na de publicatie van de nieuwe luistercijfers waagde Hugo Coomans (Hugo Van Vlaenderen) zich aan een grondige analyse. Hieronder vind je zijn bevindingen terug.

Het was lang wachten op de eerste golf van luistercijfers, de reacties erop waren nogal verdeeld. Sommigen zagen wat ze verwacht hadden, anderen zagen dat sommigen het niet maakten, die waren dan weer tevreden met wat er stond. Enfin, politiek Vlaanderen verliest ook nooit de verkiezingen als ze erover praten, waarom zouden radiocijfers dan slecht zijn? Anderzijds leert het leven wel feiten te aanvaarden en terug te slaan als het nodig is.

Over welke cijfers spreken we echter?
Ik zag uiteenlopende reacties – de een diepzinnig, de ander hypocriet – die mij samen even uitdaagden om een rekensom te maken. Hier volgt het resultaat.

1) De Bevolking in België

Volgens de laatste cijfers op website www.fgov.be ziet de bevolking er als volgt uit. (nvdr: deze cijfers werden opgevraagd in oktober 2002):
Provincie / Gewest aantal inwoners
Provincie Antwerpen 1.645.652
Provincie Limburg 794.785
Provincie Oost Vlaanderen 1.363.672
Provincie Vlaams Brabant 1.018.403
Provincie West Vlaanderen 1.130.040
TOTAAL Vlaamse provincies 5.952.552
58%
Brussels Gewest 964.405
9%
Waals Gewest + Duitstalig gewest 3.346.457
33%
TOTAAL België 10.263.414
100%

De verdeling van de schoolbevolking ziet er uit als volgt:
Graad Aantal
Kleuters 425.000
Lager 800.000
Hoger 299.000
TOTAAL 2.261.000


We mogen er dus van uitgaan dat er totaal 1.162.000 Belgen zijn van –12 jaar (Kleuters en Lager), of 11% van de totale Belgische bevolking.

De totale bevolking NOORD (zoals in CIM gehanteerd) zou dus kunnen zijn:
Graad Aantal
Vlaams Gewest 5.952.552
Brussels Gewest (schatting 50% Vlamingen) 482.203
- 12 jarigen (schatting van 60% Vlamingen op totaal hierboven) 697.200
TOTAAL 5.737.555

Conclusie: er zijn dus 5.7 miljoen Noord-Belgen voor het CIM onderzoek.

2) CIM onderzoek

Het actuele CIM-onderzoek is gebaseerd op volgende feiten. Uiteindelijk is dat slechts een gemiddelde van 2.460 personen per provincie, waar de meeste provincies echter méér dan 1 miljoen inwoners hebben (alleen Limburg is hier een uitzondering).


We mogen echter aannemen dat het CIM-onderzoek geen volledige geografische spreiding deed voor het bellen – alleszins niet evenredig – maar méér concentreerde op grotere steden


Dat geeft dus vooraf niet alleen een vertekend beeld in totaal (want totaal waren slechts 0.12% Belgen betrokken) maar ook in detail (kleine steden of gebieden minder aanwezig, daar zouden lokale ketens of -radio’s het slachtoffer kunnen van zijn).

  • 41.938 Belgen opgebeld (0.41% van de totale Belgische bevolking)
  • daarvan waren 86% of 36.067 luisteraars (0.35% van de totale Belgische bevolking)
  • daarvan aanvaardden 77% of 27.772 (0.27% van de totale Belgische bevolking
  • uiteindelijk stuurde 45% of 12.497 terug (0.12 % van de totale Belgische bevolking)
  • aantal bruikbare dagboeken: 12.299 (0.12% van de totale Belgische bevolking)

3) De cijfers

De huidige CIM cijfers geven volgend resultaat (volgens effectief dagbereik):
Radiostation Aantal luisteraars Luisteraars in %
Radio 2 1.527.900 32.43%
Donna 1.301.200 27.62%
Radio 1 793.200 16.84%
Studio Brussel 324.500 6.89%
Q Music 220.000 4.67%
Klara 172.500 3.66%
Contact 120.900 2.57%
TOP Radio 75.600 1.60%
Mango 66.700 1.42%
4FM 66.500 1.41%
Contact 2 23.800 0.51%
C Dance 18.400 0.39%
TOTAAL 4.711.200 100.00%

Het onderzoek gaat uit van 69% Belgen die luisteren naar de radio in BE Noord.

Eén percent is 50.907,2 - 100% is dus 5.090.720 Belgen.

Ik neem aan dat die 1 percent slaat op totale bevolking (zonder de –12 jarigen, zoals het onderzoek liep). Anders zou 69% van 5.097.200… slechts een maximum van 3.958.912 luisteraars betekenen, of te weinig om CIM bovenstaande luistercijfers te laten verantwoorden.

Totaal in België:
Aantal dag-luisteraars CIM   4.711.200
Aantal andere zenders of niet-luisteraars Totale bevolking CIM onderzoek 5.090.720
Bovenstaande CIM-cijfers - 4.711.200
Overschot voor andere zenders of niet-luisteraars 379.520
Aantal -12 jarigen in BE Noord   697.200
TOTAAL   5.787.920

Dat klopt perfect met de 5.7 mio die we hogerop berekenden als totaal potentieel BE Noord.

4) Lokale radio

We zouden dus een TOTAAL potentieel over houden van 379.520 Belgen. Die kunnen dan naar lokale radio luisteren, of niet! Dat is zonder de ketens Contact, TOP, Mango, 4FM, Contact 2 of C Dance, die waren in het CIM onderzoek inbegrepen.

Ik citeer hier even een pers-reactie op de CIM-cijfers van Diederik Van der Veken.Hij beweert dat het onderzoek zou stoppen bij 54 jaar, en citeert daarbij ook nog cijfers van Magdalena (die niet in mijn bezit zijn).

Los van het feit dat deze cijfers het "potentieel" voor lokale radio (zonder ketens) nog zou verminderen met 101.620 luisteraars (cijfer dat hij aangeeft)… zou die leeftijd-stop natuurlijk ook problemen geven in totale berekeningen van bevolking tov CIM-luisteraars…

Ik ga daar echter zelf (nog) niet verder op in, want er is meer…

Laten we het potentieel van 379.520 Belgen (lokale radio of niet-luisteraar) eens vergelijken met de laatste Radioscan cijfers (de laatste die voorhanden zijn over lokale radio).

We splitsen ze op in opgenomen ketens CIM-onderzoek, én andere:
Radiostation Aantal luisteraars % van de lokale radiomarkt
Contact 199.800 38.63%
Family (Contact2) 44.970 8,69%
TOPradio 97.200 18.79%
Mango 69.900 13,51%
C-Dance 11.300 2,18%
SUBTOTAAL 423.170 81,80%
Andere radio's 94.090 18,19%
TOTAAL 517.260 100.00%

Dat zijn dus de Radioscan cijfers golf 10+11 (samengevat). Nu even terug naar CIM:

Radiostation Aantal luisteraars
Overschot voor andere zenders of niet-luisteraars (wat over bleef) 379.520
Contact (inbegrepen in CIM) 120.900
TOPradio (inbegrepen in CIM) 75.600
Mango (inbegrepen in CIM) 66.700
4FM (inbegrepen in CIM) 66.500
Contact2 (inbegrepen in CIM) 23.800
C-Dance (inbegrepen in CIM) 18.400
TOTAAL   751.420

 

In potentieel – volgens de CIM cijfers – zou lokale radio er dus kunnen op vooruit gaan met lokale radio (maar we mogen natuurlijk niet vergeten dat ouderen niet direct de doelgroep is en dat daar ook niet-luisteraars tussen zitten). Totaal Potentieel zou nu 234.160 Belgen méér zijn (van 517.260 naar 751.420), of een stijging mogelijk van 45.27%!

Maar…

Het CIM onderzoek vermeldt ook een groep "anderen" (others).Volgens de berekeningen van de bevolking hierboven moeten daar ook Lokale Radio luisteraars in zitten (anders hebben we weer te weinig Belgen…)

CIM vermeldt 6.4% "others".

Op het totaal zouden dat 325.806 luisteraars zijn.Als dat lokale radio-luisteraars zouden zijn, dan is dit een terugloop van 191.454, of –37.41%.

5) Conclusies

Het blijft een vraagteken voor mij hoe 0.12% Belgen de wereld van de luistercijfers kunnen bepalen. Het is dan niet alleen belangrijk waar die Belgen wonen, of hoe ze reageren aan de telefoon én in de dagboeken (we weten allemaal hoe we zelf zijn als zo’n onderzoeken gebeuren…) én hoe oud die waren.

Er is ook het "potentieel" van lokale radio. Dat is de "rest" in het CIM onderzoek + de opgenomen ketens. Maximum 751.420 (maar daar zitten ook alle bejaarden tussen), volgens Radioscan vorig jaar 517.260 (en dan weer kort tegen het maximum mét bejaarden), en volgens eigen schatting zo’n 325.806 in de 6.4% van CIM.

Daar stel ik me allemaal de vraag bij hoe lokale radio dan wel kan leven? Er waren bvb zo’n 217 radio’s opgenomen in het Radioscan onderzoek.Zelfs met zo’n 500.000 luisteraars (samen) is dat niet denderend om alle overhead costs te dekken. Ofwel zijn verkopers van reclame op lokale radio’s dan meer dan goede vaklui, ofwel kunnen ze goed liegen (maar "hard sale" duurt toch nooit lang hoor).

Bovendien: er zijn er méér dan 217 in Vlaanderen. Waar zitten die hun cijfers dan? Ik wil daar echter allemaal niet verder op ingaan.

Ik heb echter meer de indruk dat we hier te doen hebben met toch wel zeer ruime "extrapolatie". Als we van 0.12% Belgen namelijk 1.527.900 Radio 2 luisteraars kunnen maken (dat is dan 15% Belgen), dan moeten daar "brede" maatstaven voor zijn.

Het viel mij trouwens altijd op dat in de Radioscan cijfers er ook een grote onder-bezetting is

BE NOORD Totaal Bereik (golf 10+11) 5.506.730
Dagbereik 517.260 of 9,39%

 

Lokale luisteraars… luisteren dan blijkbaar meestal toch naar nationale zenders…Hopelijk verdwijnt dit in de nieuwe CIM-golf voor lokale radio!

Ik meen echter dat er Belgen te weinig zijn (om de invulling van cijfers voor lokale radio nog te maken)… of dat er Belgen te veel zijn (als we de nationale zenders bekijken).

Extra-pollatie dus, zéér breed.

Het zou te vroeg zijn voor een definitieve conclusie hierover. Toch geef ik de lokale radio-markt de raad om op eigen manier een onderzoek te doen.

Als de 217 radio’s zelf eens rondtrokken – deur tot deur binnengaan, of auto per auto – en gewoon opschreven waar men op dat ogenblik effectief naar aan ’t luisteren is… Wedden dat daar heel andere "extra-pollaties" uitkomen?

Maar niet gaan dromen: ik besef zelf dat lokale radio sinds 1979 achteruit gegaan is. Het zou niet slecht zijn om ook daar eens een "ander" onderzoek te doen. Dat van de luisteraar dus, inderdaad.

Hugo van Vlaenderen
Alias voor Hugo Coomans
14/10/2002.

>> ons radiomuseum