De geschiedenis van de radio in België - deel 3: radio na de Tweede Wereldoorlog.

De oorlog was afgelopen. De Belgische regering gaf toen geen vergunningen meer aan de particuliere omroepen. Niet iedereen nam daar genoegen mee.

Radio na de Tweede Wereldoorlog

Bij de bevrijding van ons land in 1944 besloot één der eerste naoorlogse regeringen het door de Duitse bezetter ingevoerde staatsmonopolie van de radiouitzendingen over te nemen. Geen enkele van de vooroorlogse vrije zenders mocht opnieuw de ether in. Een andere bron meldt dat er geen vergunningen werden uitgereikt omdat er een Franstalig overwicht was. Radio was toen 100% in handen van de staat.

Geen enkele privé-omroep van voor de oorlog kreeg z'n zendvergunning terug. WNRO (Kortrijk), Radio Vlaanderen (Gent), Radio Loksbergen (Hasselt) en Radio Kerkske (Antwerpen) vormden wel de basis van de gewestelijke omroepen van het NIR. Ze werden binnen de staatsomroep omgevormd tot provinciale vestigingen. De gewestelijke stations vervulden volgens een beurtrol de zendtijd van het 'tweede radioprogramma'.

Georges De Caluwé, de stichter van Radio 't Kerkske kon echter geen vrede nemen met deze nieuwe omroepsituatie die zo duidelijk in strijd was met artikel 14 van de Belgische Grondwet. Dit artikel stipuleert dat "de vrijheid om op elk gebied zijn mening te uiten gewaarborgd blijft". Sinds de wet van 18 mei 1960 koesterden de verantwoordelijken van de BRT en RTB zich in de "veilige" bescherming van het omroepmonopolie. Vanuit hun ongenaakbare positie produceerde de staatsomroep programma's zonder rekening te houden met de publieke opinie. De BRT en RTB stonden verheven boven alle kritiek en de politici speelden het spel mee uit eigen belang.


Het radiolandscahp in april 1947
Zo zag het radiolandschap in België er uit in april 1947 (met dank aan Lode Kempen)
 
Benaming freq. m. taal zender
Brussel I (INR)-RNB 620 kHz 483,9 m FR Veltem 20 kW
Brussel II (NIR)-BNRO 932 KHz 321,9 m NL Veltem 20 kW
Brussel III 1285 KHz 233,5 m NL ?
Brussel IV 868 KHz 345,6 m FR+D ?

Gewestelijke Omroepen van de Belgische Nationale-Omroep (via zenders van de voormalige privé-zenders tot 1 augustus 1948)

Gent 1465 KHz 204,8 m  
Antwerpen 1465 KHz 204,8 m 0,3 kW
Kortrijk 1483 KHz 202,3 m 0,25 kW
Hasselt 1483 KHz 202,3 m  
Henegouwen 1492 KHz 201.1 m 0,5 kW
Luik 1140 KHz 263.2 m 0,25 kW
Namen 1492 KHz 201.1 m 0,5 kW

De Wereldomroep via “Zender Leopoldstad” op 17.770 KHz  (16,88 m)

Klik hier een cover van het magazine De Radioweek dat werd uitgebracht door het NIR.
Klik hier de programmatie van 28 april 1947 - Vlaamse uitzendingen.
Klik hier de programmatie van 28 april 1947 - BNRO.
Klik hier de programmatie van 28 april 1947 - Gewestelijke omroepen.

 

Georges De Caluwé terug in volle actie eind 1962

Georges De CaluweGeorges De Caluwé was ook na de Tweede Wereldoorlog bezeten van radiomaken en wilde kost wat kost terug een radiostation opstarten. Bij de volgende verkiezingen kwam hij op in Antwerpen met een eigen partij. Het belangrijkste streven van de partij was het terugbrengen van Radio Kerksken. De overheid bleef echter weigeren om een vergunning toe te kennen.

Op 3 september 1955 begon Georges De Caluwé terug met uitzendingen zonder vergunning maar zijn radiostation werd enkele dagen later opgepakt. De Caluwé stelde vervolgens de regering voor een ultimatum: vrije privé radio of een zendschip voor de Belgische kust. Gezien echter de politiek de kunst is zich van de mensen te bedienen door ze te doen geloven dat men hen dient, werd het ultimatum door de machthebbers verworpen, zogezegd in het algemeen belang.

Op 10 oktober 1962 om 14:25 was het zover, Georges De Caluwé zou alle politieke en gerechtelijke interpretaties ten spijt gebruik maken van het onvervreemdbare recht om zijn mening te uiten. Op dat moment immers startte hij de uitzending van Radio Antwerpen vanop het schip Uilenspiegel op de Noordzee kortbij Knokke-Heist. De toen 73-jarige Georges kocht de 585-tonner "Le Crocodile" van de Franse Zeemacht voor 2,5 miljoen BEF (62.500 €). Er werd uitgezonden op de middengolffrequentie 1492 kHz (201m). Er werd uitgezonden tussen 7:00 en 0:00. Alle programma's werden gepresenteerd in het Nederlands behalve Il Y'a De La Musique dat in het Frans werd uitgegeven tussen 16:30 uur en 17:00 uur. Behalve klassieke muziek werd ook aandacht besteed aan de populaire muziek en in de namiddag was er een verzoekprogramma. Radio Antwerpen werd al snel vrij populair bij de Vlaamse luisteraars. De meeste programma's werden vooraf opgenomen in een studio te Edegem. Piet Jager was de programmaleider van het station en onder de presentatoren zaten onder andere Louis Samoy, Terry Brendol, Jos Jansen en Val Leuris Fred Steyn. Regelmatig was Georges te horen in het middagprogramma Groeten van Uilenspiegel.

Enkele weken later werd er tevens een kortegolfzender in dienst gesteld. De radioprogramma's waren toen ook te beluisteren op de 41 meter band - 7600 kHz. Dit signaal was zelfs hoorbaar tot in Canada.

De Belgische regering was helemaal niet gelukkig met de Vlaamse zeezender. Regelmatig werden de opnames te Edegem gestoord door gerechtelijke instanties. De medewerkers besloten dan maar om de opnames telkens op een andere plaats te organiseren. De ene bracht dan de bandopnemer mee, de andere de microfoon en draaitafels,...

De levensdroom van Georges De Caluwé bleef slechts een goede twee maand in de ether. Op 13 december 1962 ging het niet zo goed met de gezondheid van Georges. Hij stierf na een heelkundig ingrijpen te Antwerpen. Zijn dood bespaarde hem ook van de grootste teleurstelling in zijn leven. Op 16 december 1962 woedde er een storm met windkracht 12 over de Noordzee. Tijdens de storm brak het anker van de Uilenspiegel. Ook de generatoren vielen uit met als gevolg dat er geen enkele elektrisch apparaat aan boord nog kon functioneren. Via het afschieten van vuurpijlen kon de bemanning aandacht trekken van de Engelse ferryboot Suffolk Ferry. De Belgische kustwacht van Oostende stuurde toen onmiddellijk reddingsboten uit. Bij het springen naar de reddingsboot overleed één matroos. Een sleepboot trok de Uilenspiegel tegen de zeestroom in. Enige tijd later brak de sleepkabel. Diezelfde avond nog liep de Uilenspiegel vast op het Nederlandse strand van Retranchement bij Cadzand.

De Nederlandse overheid zat verveeld met het gestrande schip waarop niemand aanspraak wilde maken. Het schip werd snel een toeristische trekpleister. Er kwamen tienduizenden mensen kijken en zelfs een deel van de inboedel werd gestolen. Het schip zakte ieder jaar verder weg in het zand en werd een gevaar voor de wandelaars. In 1971 heeft de Nederlandse overheid dan het schip laten opblazen uit veiligheidsredenen.


De Uilenspiegel gestrand nabij Cadzand (NL)

Op donderdag 6 oktober 2005 kreeg vrijeradio.be een reactie van Jean-Pierre Lauwers (61). Hij heeft zich hoofdzakelijk geconcentreerd op het civiele en militaire gebruik van de zender/ontvanger geschiedenis in de luchtvaart en onder andere met luchtschepen.
Wat de Uilenspiegel betreft: ik heb de ganse geschiedenis meegemaakt vanaf de eerste proefuitzendingen tot de stranding.
Ik was een trouwe luisteraar! Vaak heb ik De Caluwé zelf aan het woord gehoord. Hij zond zelf ook 's avonds een speciale editie uit voor de Frans-Vlaamse vrienden luisteraars. Jammer genoeg bezat ik toen geen bandopnemer! Trouwens mijn radiootje toen, was een eigengebouwd 3 transistor dingetje! Primitief, maar het functioneerde! Ik kon goed daarmee zijn zender ontvangen! Bij de proefuitzendingen meen ik dat hij zijn zender zelf Radio Noordzee noemde vanop het schip Uilenspiegel? Voor zover ik me herinner sloeg het schip op drift in een zware storm op de de nacht dat hij stierf als gevolg van een operatie! Vaak heb ik me afgevraagd of er geen opzet in het spel was?

uilenspiegel-cadzand

Eerder was de Belgische regering al over gegaan tot het bedenken van een anti-Uilenspiegel wet. Het werd de Belgen gewoon verboden mee te werken aan radioprojecten vanaf zee. Op 18 december 1962 werd de anti-zeezenderwet goedgekeurd met 123 voor en 35 stemmen tegen. Het verbod was blijkbaar voldoende om lange tijd nieuwe radioavonturen vanaf zee te voorkomen. Het duurde tot 15 juni 1973 vooraleer er een tweede Belgische zeezender opdook. Radio Atlantis begon die dag, stipt om 12.00 uur uit te zenden via een huurzender aan boord van de MV Mi Amigo. Een schip dat eerder was gebruikt voor o.a. de uitzendingen van de Britse zeezender Radio Caroline. Eigenaar van Atlantis was de Adegemse zakenman Adriaan Vanlandschoot.

Niet veel later, op 1 januari 1974 startten de officiële uitzendingen van Radio Mi Amigo. (twee dagen eerder was men beginnen testen). Sterke man achter dit project was de Huizingse wafelbakker Sylvain Tack. Deze laatste was er in geslaagd om een nieuwe deal te maken met de eigenaar van de Mv Mi Amigo. Atlantis, al eerder uit de lucht via dat zendschip, kocht daarom eigen schip, de MV Jeanine. Op 22 december 1973 werd het verankerd voor de kust van het Belgische Knokke. 's Anderendaags startten de eerste testuitzendingen.
 

>> van piraat tot commerciële omroep