Inleiding FM-band
Eigenschappen van de lange, midden-, korte en ultra korte golven

In de jaren twintig werd radio gemaakt op de lange, midden en korte golf. Men kwam erachter dat de ionosfeer de radioverbinding gunstiger maakte. Dit is een ruim deel van de bovenste atmosfeerlagen op een hoogte van 50 tot 2000 km boven het aardoppervlak. Deze laag wordt door de ioniserende werking van het zonlicht in mindere of in meerdere mate elektrisch geladen. De lange en middengolven worden weerkaatst door de onderste regionen van de ionosfeer. Aldus kunnen afstanden van 1000 km worden overbrugd. De korte golven worden gereflecteerd door de bovenste regionen van de ionosfeer. Deze golven kunnen dan intercontinentale afstanden afleggen. Een overzicht van de 4 populaire banden wordt weergegeven in onderstaande tabel.

benaming

afkorting
golflengte
band

De golflengte is gelijk aan de lichtsnelheid (in meter per seconde) gedeeld door de frequentie (in Hertz = 1/s). Neem nu een frequentie van 100 MHz. De golflengte is dus 100.000.000 Hz / 300.000.000 m/s = 3m.

*Ter info zijn ook de GSM-banden genoteerd.

Lange Golf
LG - LW - OL
2000 -  860 m
135 - 350 kHz
Middengolf
MG - MW - OM
540 - 200 m
540 - 1600 kHz
Korte Golf
KG - SW - OC
200 - 5 m
1,6 - 60 MHz
Ultra Korte Golf
FM
3 m
87,5 - 108 MHz
GSM-900*
GSM
33 cm
890 - 960 MHz
DCS-1800*
DCS
16 cm
1,710 - 1,880 GHz

Golflengtes kleiner dan 10 meter doordringen meestal ongehinderd door de verscheidene lagen van de ionosfeer zonder te worden teruggekaatst. Sommige weer- en luchtdrukomstandigheden kunnen echter de oorzaak zijn dat zelfs dié golven naar een ander deel van het aardoppervlak worden teruggekaatst. Zoiets kan er de oorzaak van zijn dat men plots er in slaagt voorbeeld een Spaans FM-station te ontvangen in België.

Kort voor de Tweede Wereldoorlog werd ook ontdekt dat radio-uitzendingen met hoge geluidskwaliteit mogelijk werden door de amplitudevariaties (verandering in maximum uitwijking ten opzichte van de nulstand) van het modulerende signaal om te zetten in variaties van het frequentiespectrum van het gemoduleerde signaal. Groot voordeel was dat storingen en ruis, komende van externe bronnen (vb. een draaiende motor, aanslaan van een relais) werden onderdrukt. Men had wel een grotere bandbreedte nodig. Meteen was FM (Frequentie Modulatie) geboren.
De radiogolven van de FM-band komen overeen met frequenties die dermate hoog zijn dat ze zich net als lichtstralen rechtlijnig voortplanten. Het heeft geen zin om met een FM-zender van meer dan 100 kW uit te zenden want deze signalen schieten dus in feite over de horizon heen de oneindige ruimte in.

De FM-band hier en daar

Zoals eerder vermeld, ligt de FM-band tussen de 87,50 en de 108,00 MHz. In Rusland is er ook een FM-band tussen 65,90 et 74,00 MHz. Enkele radiostations in de Moskou zijn Love Radio (66,02 MHz), Radio Rossii reg (66,44 MHz), Radio Maksimum (66,86MHz) Radio Mayak (67,22MHz), Avtoradio (68,00 MHz),... In Japan is de FM veel ruimer. De FM-band in het land van de rijzende zon ligt tussen 76,00 et 108,00 MHz.
Ook de plaatsing van de radiozenders wordt anders georganiseerd. In America bedraagt de spreiding tussen twee radiozenders steeds 0,4 MHz. Enkel in de grotere steden zoals New York zal men een spreiding gebruiken van 0,2 MHz. Omdat daar ook de frequentieband start op 87,50 MHz zullen enkel de onpare frequenties worden gebruikt (87,5 - 87,9 - 88,3 - 88,7 - ...). In andere landen gebruikt men een spreiding van 0,1 MHz. Enkel in Oost Europa gebruikt men nog een spreiding van 0,05 MHz. Voorbeeld in Armenië is RFI te Erevan gelegen op 102,25 MHz.

In de Verenigde staten heeft elke radio een roepnaam van vier letters. Ten westen van de Mississippi is de eerste letter van een radiostation steeds een "K" (vb. KBLX 102,90MHz in San Francisco). In het oosten beginnen alle radiostations met de letter "W" (vb. WBLS 107,50 MHz in New York)

 

Verdere eigenschappen van de FM-band

Omdat de FM-band een bandbreedte van 20,5 MHz heeft, kan men de radiostations een grotere bandbreedte geven dan op de andere golflengtes. Het gevolg is dat men kan bijna CD-kwaliteit kan laten weerklinken. Verder zijn de zenders relatief goedkoper zijn dan middengolfzenders. Ook de plaatsing van de antenne is eenvoudiger. Omdat de golflengte een drietal meter bedraagt zijn de antennes heelwat korter. Belangrijk punt is ook dat men door middel van de piloottoontechniek in stereo kan uitzenden.
Omdat de grote meerderheid der Belgen nog enkel naar de FM-band luistert, gaan we ons enkel toespitsen op deze band.

Boerderij en zendmast VRT te Sint-Pieters-Leeuw

 

Eurosignal

Kuifje en EuroSignal 1In de jaren 70 en 80 was er aan het begin van de FM-band een "speels repeterend melodietje" hoorbaar. Velen hebben zich afgevraagd waarvan dit kwam en wat de bedoeling daarvan was. Het ging om de EuroSignal-dienst, een analoge semafoondienst van de allereerste generatie. Dit systeem, ontstaan in 1973, werd gelanceerd door de "Deutsche Telekom". Ook België, Nederland, Luxemburg en Zwitserland bouwden een netwerk zodat de gebruikers eveneens konden worden bereikt in deze landen. De eerste generatie semafoon was een omvangrijk toestel. Het had de grootte van een dik boek. Kostprijs van het Eurosignal-ontvanger was ongeveer 40.000 BEF (1.000 €)

Tijdens de beginperiode bestonden de "boodschappen" uit gekleurde lampjes die op het toestel gingen branden. Bij een tweede generatie waren ook cijferboodschappen mogelijk. Vier signalen werden uitgezonden op frequenties tussen 87,275 en 87,500 MHz. Kuifje en EuroSignal 2Het "melodietje" dat men op de FM-band hoorde, ontstond doordat men meerdere signalen, op de verschillende smalband-frequenties maar dicht bij elkaar, door elkaar heen hoorde. De toonhoogte van het signaal bepaalde het cijfer dat werd doorgezonden.

In de jaren 90 besefte men dat het EuroSignal hopeloos verouderd was. De fabrikanten maakten geen toestellen meer, er waren steeds problemen met de frequenties en de wisselstukken voor de zendapparatuur waren nog zeer moeilijk te vinden. Op 12 augustus 1997 heeft Deutsche Telekom AG beslist om de dienst te stoppen op 31 maart 1998. De Duitsers waren toen nog de enigen die deze dienst aanboden. Er waren toen nog 90.000 gebruikers.

Met dank aan Luc Van Braekel.
Documentatie: stripheld Kuifje werd gebruikt om het systeem te promoten.

>> wat vertelt de wet