Iedereen zal ermee akkoord gaan dat het zendbereik toch wel de belangrijkste factor is van een radiostation. Daarom is de antenne het belangrijkste element dat goed moet worden geplaatst. Je plaatst hem best zo hoog mogelijk want hoe hoger de antenne, hoe beter het zendbereik. Het vermogen van de zender speelt ook een belangrijke rol maar het is beter een hoge antenne te hebben met een minder sterke zender dan een booster van een zender met een antenne op geringe hoogte. Het zendbereik heeft uiteraard zijn limiet want FM-golven buigen niet mee met het aardoppervlak. Ongeveer 100 km. is dan ook het maximum dat kan worden gehaald als bereik.
Twee type antennes worden gebruikt op de FM-band. Enerzijds heb je de dipoolantenne die goed lijkt op een ontvangstantenne. Bij dit type loopt het signaal door een gevouwen dipool. Anderzijds heb je de "gamma match" (zie foto hiernaast). Deze antenne heeft op het vertikaal gedeelte een regelelement om de frequentie af te regelen. Beide antennes worden vertikaal gemonteerd zodat de radiogolven het best kunnen worden ontvangen door middel van de wel bekende rechtopstaande telescoopantenne van een radiotoestel. In steden met veel hoge gebouwen is het interessanter om dipolen horizontaal te monteren. Hoge gebouwen zorgen voor reflecties en horizontale golven zijn hier minder gevoelig voor. BEL RTL, uitzendend op 104 MHz vanop het Hilton-gebouw te Brussel, heeft een constructie met horizontale en verticale dipolen.
Het zendbereik hangt ook van het aantal gemonteerde dipolen. Hoe meer dipolen je gebruikt, hoe vlakker er wordt uitgezonden en dit resulteert in beter zendbereik. De dipolen moeten dan boven elkaar in parallel worden gemonteerd met een zekere afstand tussen elkaar. De doorsnee lokale omroep gebruikt 4 dipolen. Er zijn verschillende soorten dipolen. De ene heeft een betere winstfactor (wordt in dB uitgedrukt) dan de andere. Duurdere exemplaren zijn gemaakt van roestvrij staal. Een 4 dB dipool kan je reeds krijgen vanaf ongeveer 200 euro.
Je kan eventueel de antenne zelf maken. Neem dan een metalen buis van 1 tot 3 cm. doorsnede. Je kan voorbeeld een koperen buis nemen die wordt gebruikt voor gasleidingen. De lengte van de buis moet precies 1,5 m of 3 m zijn. De lengte is belangrijk want deze moet een veelvoud zijn van de golflengte (100 MHz stemt overeen met een golflengte van 3m). De buis onderaan verbinden met de bron van de coaxkabel (zie ook volgend hoofdstuk) en geïsoleerd opstellen. Het geïsoleerd opstellen is net het minder gemakkelijke van de zaak. De massa van de coaxkabel moet worden verbonden met de zendmast zelf.
De antenne of dipolen moeten worden geplaatst op een metalen constructie die op zijn beurt is verbonden met de aarding. Het meest voor de hand liggende is uiteraard een pyloon. Uiteraard mag het gedeelte waar het signaal op zit de mast niet aanraken.
De antenne moet ook hoger worden gemonteerd dan de nabij liggende daken of boomtoppen, anders wordt een schaduwzone gecreëerd met als gevolg dat er een slechter zendbereik zal zijn achter de hindernis.
In steden worden antennes altijd geplaatst op de hoogste buildings. In rurale gebieden worden ze zoveel mogelijk geplaatst op heuvels, watertorens of reeds bestaande zendmasten van busmaatschappijen of GSM-operatoren.

In België mag men enkel gebruik maken van een goedgekeurde zender. Deze draagt altijd een goedkeuringsnummer dat begint met "RTT/FM -" gevolgd door een nummer. Het BIPT tolereert laag vermogenzenders die enkele meters uitzenden en geen storingen teweegbrengen aan het spectrum. Een voorbeeld is de FM-babyfoon.

In België worden enkel goedgekeurde zenders verkocht. Deze zijn niet zo goedkoop. Een 50 Watt mono zender kost iets meer dan 100.000 BEF (2500 euro). Uiteraard kan je de zender ook tweedehands kopen. In ons land zijn er spijtig genoeg jaarlijks radiostations die de pijp aan Maarten geven. Deze zenders worden dan soms verkocht via Internet. Kijk alvast maar eens bij www.advalvas.be onder de rubriek Bargains: in de Telecom - offers zit er soms eentje tussen.
In andere landen zoals vb. Italië kan je goedkoper en toch degelijk materiaal vinden. spijtig genoeg zijn deze dingen dan niet gekeurd.

De zender zelf maken is mogelijkheid nummer twee. Je kan altijd een bouwkit kopen als je wat handig bent met soldeerbout en boormachine. Je vindt ze in de betere elektronicazaken.
Velleman heeft een zendertje van een tiental miliwatt dat ongeveer 400 BEF (10 euro) kost. Met dat zendertje kan je een bereik verkrijgen van een hondertal meter.
Er bestaan hier en daar ook kits van zendmodules die een vermogen van een vijftal watt leveren. Met een dergelijk vermogen op een vrije frequentie en een redelijke antenne op 20 m hoogte kan je op het platteland een vijftal kilometer overbruggen.
Even binnenspringen in een grote elektronica-onderdelen-speciaalzaak is aangeraden voor degene die zich geroepen voelt om er eentje in elkaar te steken.
In een kit vind je dan het printbordje en alle nodige onderdelen terug. Een handleiding vertelt welk onderdeeltje waar moet komen. Wat je dan nog nodig hebt is een metalen doos en enkele potentiometers (draaiknoppen), schakelaars en connectoren om het geheel in te bouwen. Als voeding gebruik je dan een gestabiliseerde voeding van 12 tot 14 V. Je zal een vervelende bromtoon op de radio horen indien je een mindergoede voeding gebruikt.

De frequentie van de zender moet worden ingesteld met een trimsleutel. Dit is een schroevendraaier van kunststof en is eveneens te koop in elke electronicazaak. Met een metalen schroevendraaier zal de oscillator worden gedestabiliseerd. Geen trimsleutel bij de hand? Neem dan een leeg cassettedoosje en breek een lang stuk af. Een beetje veilwerk en de sleutel is af.

Bovenvermelde bouwpaketten zijn zeer eenvoudig en zijn leuk om te experimenteren. Eén van de nadelen is dat de frequentie onstabiel is. Door de opwarming van de componenten zal een ingestelde frequentie van vb. 102,0 MHz na een kwartier verlopen naar vb. 102,3 MHz. Dit komt omdat er een regelkring, ook PLL genoemd, ontbreekt die de frequentie stabiel houdt.

De verbinding met de zender kan gebeuren met een simpele afgeschermde audiokabel. Je moet wel opletten dat de zender en de antennes niet te kort staan bij de audiobronnen. Indien dit niet wordt gerespecteerd bestaat er de kans dat de zender inslaat op het audiomateriaal. CD-spelers zijn hier zeer gevoelig voor. In dergelijk geval gaan de mechanische bewegende delen oscilleren met het sterke signaal of met de nevenfrequenties. Het gevaar bestaat dat de laserkop wordt ontregeld. Ook een hinderlijke brom kan worden waargenomen in bepaalde delen van het audiomateriaal.
De afstand hangt uiteraard af van de sterkte van de zender. Bij een zender met een vermogen van 20 Watt moeten zender plus antennes zeker een tiental meter verwijderd zijn van het audiomateriaal. Er moet dan wel rekening worden gehouden dat er een lange audiokabel nodig zal zijn om de zender te verbinden. In dergelijk geval moet een kabel met weinig verlies en metalen connectoren worden gebruikt.

Eerder werd vermeld dat de antennes zo hoog mogelijk moeten worden opgesteld om zo een kwalitatief mogelijk zendbereik te bekomen. Daarom zijn de meeste antennes geplaatst op hoge kantoorgebouwen in het centrum van de stad. Omdat het financieel moeilijk haalbaar is voor een lokale radio om zich te huisvesten in dergeljke gebouwen wordt enkel een deel van het dak gehuurd om de antenne te plaatsen. De zender wordt dan geplaatst ergens op de hoogste verdieping, voorbeeld in de machinekamer van de lift. De studio wordt dan gehuisvest in een nabijgelegen gebouw (met dan een betaalbare huur) Omdat het verboden is zomaar een kabel door of over de straat te leggen moet worden beroep gedaan op een onderneming die lijnen exploiteert. Enkele jaren terug was enkel Belgacom bevoegd om dergelijke lijnen aan te bieden. Momenteel kunnen ook kabelmaatschappijen en enkele privé-ondernemingen deze diensten aanbieden.

Op de dag van vandaag kan men kiezen uit analoge of digitale lijnen om de signaaloverdracht van studio naar zender te sturen. Privé-ondernemingen bieden enkel digitale lijnen aan en het zou mogelijk moeten zijn om met 64kB (1 tijdslot of 8 subtijdsloten van een 2 Mb-lijn) een kwalitatief signaal over te dragen met behulp van compressietechnieken. spijtig genoeg is de prijs voor 64kB nog te hoog. Tevens zijn enkel de grote steden momenteel beperkt bekabeld door privé-ondernemingen.

Belgacom biedt betaalbare analoge lijnen aan die perfect het signaal kunnen overdragen. Deze lijnen worden "radiolijnen" genoemd en twee kwaliteiten zijn beschikbaar. Deze zijn gekend onder de kodes RADORD, hetgeen een radiolijn is met een bandbreedte van 10 kHz, en de kwaliteit RAD15K met een bandbreedte van ongeveer 15 kHz. Het verschil zit hem in de door Belgacom gebruikte apparatuur, die moet garanderen dat de gevraagde bandbreedte effectief beschikbaar is. Doordat er een aanzienlijk verschil in huurgeld bestaat tussen beide kwaliteiten is het voor de lokale omroepen zogoed als evident dat zij gebruik maken van de 10 kHz variant. Deze doorlaatband wordt als "voldoende" aanvaard. Voor deze types van geleidingen, volstaat het doorgaans een galvanisch paar ter beschikking te stellen. Voor de 15 kHz variant wordt gebruik gemaakt van een speciale versterker, waar de doorlaatcurve door middel van een equaliser kan geoptimaliseerd worden. Typische gebruikers zijn de openbare omroepen, die om kwaliteitsredenen moeten kunnen beschikken over de complete 16 kHz band.

Toch even wat prijzen mededelen voor een radiolijn 10 kHz. Hieronder worden de prijzen vermeld die Belgacom hanteert sinds 1 maart 1999. Alle prijzen zijn BTW inbegrepen. Voor de installatie moet momenteel 69.106 BEF worden opgehoest. Het maandelijks abonnementsgeld is afhankelijk van de afstand tussen de twee punten. Voor een zonale verbinding van 2 km betaalt men 2.732 BEF. Bedraagt de afstand 5 km, dan betaalt men 5.092 BEF per maand. Men heeft twee radiolijnen nodig wil men een stereosignaal doorsturen. In dergelijk geval wordt de installatiekost en het abonnementsgeld vermenigvuldigd met twee.
Voor een interzonale verbinding is de prijsberekening moeilijker (en heel wat duurder). Er moet zowel zonaal van beginpunt tot het zonecentrum van Belgacom, de interzonale afstand en zonaal de afstand van het zonecentrum tot het eindpunt worden betaald. Daarbij kunnen nog eventueel junctiekosten bijkomen indien het begin en/of het eindpunt niet rechtstreeks met het zonecentrum kan worden verbonden en eerst langs de lokale centrale moet passeren . Voor een nationaal netwerk kan het daarom financieel interessanter zijn om gebruik te maken van een satellietverbinding.

Met een Belgacomlijn verlies je altijd wat aan kwaliteit en ISDN-lijnen zijn nogal duur. Via satelliet is ook mogelijk maar hier hangt ook een prijskaartje aan vast. Dit is enkel interessant voor een groot radionetwerk waar het moederstation per satelliet het signaal doorstuurt naar de lokale stations. Anders is er nog de mogelijkheid om te werken met straalverbindingen. Tussen twee kleine schoteltjes worden het signaal overgedragen. Wel moeten de schoteltjes elkaar kunnen zien. Dit is enkel mogelijk als beide eenheden zijn gemonteerd op hoge gebouwen en/of hoge masten. Nadeel is wel dat gelijk wel voorwerp dat in de straal komt de uitzending kan storen. Een voorbijvliegende vogel is al genoeg om een onderbreking van een seconde te veroorzaken.

>> stereo, de smaakversterker